Wanneer de exacte leeftijd van een paard onbekend is, kan een dierenarts vaak een schatting maken op basis van het gebit, en dan vooral de snijtanden. Hoewel deze methode niet altijd exact is, geeft ze vaak een vrij goede indicatie van de leeftijd, vooral bij jonge paarden.
In dit artikel leg ik uit welke veranderingen in de snijtanden helpen om de leeftijd van een paard in te schatten.
De snijtanden van het paard
Vooraan in de mond van een paard zitten 6 snijtanden bovenaan en 6 onderaan. Deze tanden gebruiken paarden om gras af te bijten. Ze spelen ook een belangrijke rol bij het bepalen van de leeftijd, omdat ze volgens een vrij voorspelbaar patroon doorbreken, wisselen en slijten.
Bij jonge paarden kijken we vooral naar welke tanden aanwezig zijn en wanneer ze wisselen.
Bij oudere paarden beoordelen we eerder slijtage, vorm en andere kenmerken van de tand.
Om de snijtanden te kunnen benoemen gebruiken we een aangepaste benaming. De middelste snijtanden zijn I1. Degene daarnaast I2. En de hoeksnijtanden zijn I3. Dit is weergegeven op de foto hieronder. I3 aan de rechter kant van het paard is niet zichtbaar op deze foto.
Leeftijdsbepaling bij jonge paarden
Melksnijtanden
Veulens krijgen hun eerste snijtanden al zeer vroeg. De melktanden verschijnen meestal volgens een vrij duidelijk tijdschema (6-6-6 regel):
-
I1: bij geboorte of binnen de eerste week (6 dagen)
-
I2: rond 4–6 weken (6 weken)
-
I3: rond 6–9 maanden (6 maanden)
Deze melktanden zijn kleiner, witter en hebben kortere wortels dan blijvende tanden.
Wisselen naar blijvende tanden
Vanaf ongeveer 2,5 jaar beginnen de melksnijtanden plaats te maken voor de definitieve tanden:
-
2,5 jaar: I1 wisselen
-
3,5 jaar: I2 wisselen
-
4,5 jaar: I3 wisselen
Rond 5 jaar heeft het paard normaal een volledig volwassen gebit.
Leeftijdsbepaling bij volwassen paarden
Wanneer alle tanden aanwezig zijn, kijken dierenartsen vooral naar slijtagepatronen van de snijtanden.
De kroonholte of tandcups
Op het kauwvlak van jonge snijtanden zit een donkere holte in het midden, de zogenaamde cup. Door het kauwen slijten deze cups geleidelijk weg en ontstaat een ‘gevulde’ cup.
Gemiddeld ‘vullen’ ze volgens dit patroon:
Onderkaak:
-
I1: ± 6-7 jaar
-
I2: ± 7-11 jaar
-
I3: ± 9-15 jaar
Na enkele jaren is de kroonholte helemaal afgesleten en verdwijnt ze. Dit gebeurt rond volgende leeftijden:
-
I1: ± 18 jaar
-
I2: ± 19 jaar
-
I3: ± 20 jaar
De tandster
Naast het verdwijnen van de cups verschijnt een ander kenmerk: de tandster.
Dit is een bruine markering die ontstaat doordat het binnenste van de tand zichtbaar wordt door slijtage. De tandster verschijnt meestal:
-
rond 5 jaar in I1
-
rond 6 jaar in I2
-
rond 7 jaar in I3
Na verloop van tijd wordt deze ster ronder en verschuift ze meer naar het midden van de tand door het verdwijnen van de cup.
Centraal in de tandster ontstaat een witte zone. Dit ook naargelang de leeftijd:
-
rond 7 jaar in I1
-
rond 9 jaar in I2
-
rond 11 jaar in I3
Vorm en hoek van de snijtanden
Niet alleen de slijtage verandert met de leeftijd, ook de vorm en positie van de tanden veranderen.
-
Bij jonge paarden is het kauwvlak eerder ovaal of rechthoekig
-
Bij oudere paarden wordt dit rond
-
Bij zeer oude paarden kan het driehoekig worden
Daarnaast worden de tanden met de jaren langer. De snijtanden gaan ook meer naar voren hellen naarmate het paard ouder wordt.
Jong gebit: I1 gewisseld (cups) + melktanden I2 en I3
Oud gebit: kroonholtebodem verdwenen, enkel tandster zichtbaar
Galvayne’s groeve
Een ander bekend kenmerk bij oudere paarden is Galvayne’s groeve. Dit is een verticale groef op de buitenkant van de bovenste hoeksnijtand.
De groeve verschijnt meestal volgens dit patroon:
-
10 jaar: start bij de tandrand bovenaan
-
15 jaar: halverwege de tand
-
20 jaar: over de volledige lengte
-
25 jaar: bovenste helft verdwijnt
-
30 jaar: volledig verdwenen
Dit kan een nuttige aanwijzing zijn, maar het blijft slechts een richtlijn. Niet alle paarden ontwikkelen deze groeve of het verschijnen en verdwijnen verloopt niet mooi volgens dit schema. Daarom wordt dit voor leeftijdsbepaling weinig gebruikt.
Leeftijd bepalen blijft een schatting
Hoewel tanden veel informatie geven, is leeftijdsbepaling via het gebit geen exacte wetenschap. Factoren zoals voeding, slijtage door gedrag (bijvoorbeeld luchtzuigen) en individuele verschillen kunnen het slijtagepatroon beïnvloeden.
Daarom wordt de leeftijd meestal als een schatting of leeftijdscategorie gegeven, zeker bij oudere paarden.
